Unijny program SAFE

SAFE (Security Action for Europe) to nowy unijny instrument długookresowych pożyczek na wzmocnienie europejskich zdolności obronnych o łącznej wartości 150 mld euro. Polska może sięgnąć po relatywnie największą pulę – 43,7 mld euro, czyli ok. 185 mld zł. Instrument ustanowiono rozporządzeniem Rady (UE) 2025/1106 z 27 maja 2025 r., przyjętym na podstawie art. 122 TFUE, „uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej”. To unijny instrument finansowy służący udzielaniu państwom członkowskim UE długoterminowych pożyczek na pilne inwestycje i zakupy w obronności, projektowany m.in. pod wspólne zamówienia oraz wzmocnienie europejskiej bazy przemysłowej obronności; pułap instrumentu określono na do 150 mld euro.

Polska wnioskowała o dofinansowanie 139 projektów na kwotę 43,7 mld euro.

KE zatwierdziła plany pierwszych ośmiu krajów członkowskich biorących udział w programie SAFE 16 stycznia 2026 r.. Łącznie do udziału w programie zgłosiło się 19 państw członkowskich.Jak przekazał minister obrony następnym krokiem do pozyskania funduszy jest decyzja wykonawcza Rady Europejskiej i finalne podpisanie umów ws. pożyczek. Zgodnie z przygotowywanym obecnie przez rząd projektem ustawy, pieniądze trafią do specjalnie powołanego w tym celu funduszu w BGK, a wydawać je będą mogli szefie resortów, które będą realizować pozytywnie zaopiniowane przez KE projekty - wskazał. Po zatwierdzeniu planów przez KE ostateczną decyzję o ich przyjęciu podejmą państwa członkowskie w Radzie UE, na co mają cztery tygodnie. W programie pożyczkowym będzie mogła brać udział także Ukraina, co ma dodatkowo wzmocnić potencjał jej przemysłu zbrojeniowego i wspomóc ją w wojnie obronnej z Rosją. Zgodnie z planami przedstawionymi przez stolice, 15 spośród 19 państw członkowskich biorących udział w SAFE planuje realizować projekty zbrojeniowe wspólnie z Ukrainą; taki plan ma również Polska. Program został też udostępniony Norwegii i Szwajcarii jako krajom stowarzyszonym oraz państwom, które zawrą z UE porozumienie o partnerstwie obronnym, takim jak Wielka Brytania czy Kanada.

Ustawa o FIZB – ramy prawne dla wdrażania SAFE

Rząd kierując projekt do Sejmu podkreślił, że ustawa musi wejść w życie do marca 2026 r., aby umożliwić zawarcie umowy z Komisją Europejską i otrzymanie pierwszej transzy pożyczki. Wicepremier Kosiniak‑Kamysz wyraził oczekiwanie, że parlament przeprowadzi prace nad projektem sprawnie, tak aby możliwe było wykorzystanie środków od pierwszych dni obowiązywania instrumentu. Dodał również, że Polska będzie zabiegać o przyszłe umorzenie części zadłużenia w ramach SAFE. Ustawa ustanawia Finansowy Instrument Zwiększenia Bezpieczeństwa (FIZB), który będzie głównym mechanizmem obsługi środków SAFE na poziomie krajowym. Instrumentem zarządzać ma Bank Gospodarstwa Krajowego. BGK będzie również formalnym pożyczkobiorcą środków unijnych, natomiast gwarantem pożyczki – Skarb Państwa reprezentowany przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Ustawa określa m.in.: zasady zaciągania i obsługi pożyczki SAFE, tryb dysponowania środkami FIZB przez właściwych ministrów, mechanizmy zapewnienia terminowej spłaty zobowiązań, system kontroli i audytu zgodny z wymogami prawa UE oraz przepisami krajowymi.

Wątpliwości i pytania opozycji

Mamy zaciągnąć dług w wysokości 44 mld euro (+ odsetki ok. 3-4 proc.). Kredyt będziemy spłacać przez 45 lat, ale pożyczone pieniądze MUSIMY WYDAĆ do 2030 roku. Kupimy więc, wszystko, co dostępne jest „od ręki” i co za 10 lat zostanie uznane za technologię przeszłości. Niemcy podreperują osłabiony sektor zbrojeniowy, a Polska na własne życzenie zatrzyma swoją perspektywę rozwojową na dekady. Zapisana w umowie zasada warunkowości pozbawia Polskę suwerenności w podejmowaniu decyzji .

13 odrzuconych poprawek przez senat

W Sejmie propozycje te nie zostały przyjęte. Twierdzono, że zostaną uwzględnione przez Senat. Tam jednak uwzględniono jedynie rozwiązania proponowane przez polityków koalicji. Mniejszość senacka wniosła o odrzucenie ustawy w całości. Opozycja zaproponowała też szereg konkretnych, merytorycznych zmian. Niemal wszystkie zostały odrzucone. Przeciwko czemu głosowali politycy koalicji rządzącej?

🔴 POPRAWKA nr 1: Zakaz stosowania mechanizmu warunkowości (pieniądze za praworządność). Senatorowie PiS zaproponowali dodanie preambuły stwierdzającej, że środki z SAFE służą budowie potencjału obronnego przeciw Rosji i nie mogą być objęte mechanizmem warunkowości. Zabezpieczenie to miało chronić Polskę przed „szantażem politycznym” Brukseli i arbitralnym blokowaniem funduszy na obronność ze względów ideologicznych. Wynik: 60 przeciw senatorów, 27 za.

🔴 POPRAWKA nr 2: Wprowadzenie zasady sprawozdawczości. Miała na celu doprecyzowanie w ustawie zasad składania Sejmowi i Senatowi sprawozdań oraz opinii dotyczących wykorzystania środków z pożyczki. Wynik: 60 przeciw, 27 za.

🔴 POPRAWKA nr 3: Gwarancja minimalnych wydatków na obronność (6 proc PKB). Zgodnie z wnioskiem PiS, pieniądze z SAFE miały być funduszami wyłącznie dodatkowymi, a łączna suma wydatków obronnych nie mogła spaść poniżej 6 proc. PKB. Wynik: 60 przeciw, 27 za.

🔴 POPRAWKA nr 4: Ochrona limitów budżetowych: Senatorowie PiS zaproponowali zmianę sposobu wliczania środków do limitów wydatków obronnych. Wynik: 60 przeciw, 27 za. Ostatecznie przyjęto inną, rządową wersję tego zabezpieczenia w poprawkach 5 i 17.

🔴 POPRAWKA nr 6: Sztywne gwarancje dla polskiego przemysłu zbrojeniowego (89 proc). Zapis, zgodnie z którym udział polskiego przemysłu w wykorzystaniu środków SAFE nie mógłby być niższy niż 89 proc. rocznie. Zabezpieczenie to miało chronić rodzime zakłady przed faworyzowaniem wielkich koncernów niemieckich i francuskich. Wynik: 63 przeciw, 24 za.

🔴 POPRAWKA nr 7: Wskazywanie zadań i osób uprawnionych do typowania inwestycji przez szefów służb. Wskazywała podstawę określenia zadań do planu inwestycji w europejskim przemyśle obronnym oraz określała szefów poszczególnych służb uprawnionych do wskazywania zadań do planu. Miała gwarantować, że wyznaczenie zadań do planu odbywa się wyłącznie na podstawie Programu Rozwoju Sił Zbrojnych na lata 2025–2039 oraz programów modernizacyjnych, określonych na podstawie ustawy z 21 listopada 2025. Określała też uprawnionych, m.in. Szefowi Sztabu Generalnego WP oraz Komendantom Głównym Policji i Straży Granicznej bezpośrednie wskazywanie zadań do planu inwestycji. Wynik: 61 przeciw, 26 za.

🔴 POPRAWKA nr 8: Lokowanie środków w polskich bankach: Zakładała, że okresowo wolne środki FIZB w walutach obcych mogłyby być lokowane wyłącznie w bankach z siedzibą w Polsce oraz w papiery wartościowe gwarantowane przez Skarb Państwa. Jej celem miała być ochrona polskich interesów finansowych i uniemożliwienie lokowania funduszy obronnych w zagranicznych instytucjach finansowych. Wynik: 60 przeciw, 27 za.

🔴 POPRAWKA nr 9: Kontrola Sejmu nad planem finansowym: Wymagała uzyskania pozytywnej opinii sejmowej komisji obrony dla każdorazowego uzgodnienia lub zmiany planu finansowego instrumentu. Wynik: 60 przeciw, 27 za.

🔴 POPRAWKA nr 11: Wymóg zgody Prezydenta RP na zbycie nabytego sprzętu. Przekazanie lub sprzedaż uzbrojenia nabytego ze środków FIZB obcym armiom wymagałaby zgody Prezydenta i pozytywnej opinii komisji sejmowej. Miała zabezpieczać utrzymanie realnej kontroli Zwierzchnika Sił Zbrojnych nad nowoczesnym sprzętem i uniemożliwienie rządowi swobodnego dysponowania mieniem wojskowym bez konsultacji. Wynik: 61 przeciw, 26 za.

🔴 POPRAWKI nr 12, 13 i 15: Utworzenie Komitetu Sterującego z udziałem Szefa BBN. Powołanie organu nadzorczego z udziałem Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego, który opiniowałby wydatki i audyty. Zabezpieczenie to miało zapewnić transparentność i ponadpartyjny nadzór nad wydatkowaniem kredytu. Wynik: 60 przeciw, 27 za.

🔴 POPRAWKA nr 16: Dodatkowa sprawozdawczość ministrów przed Parlamentem. Zakładała nałożenie na szefów MON i MSWiA obowiązku corocznego sprawozdania z realizacji planu przed Sejmem i Senatem. Miało to na celu zwiększenie bieżącej kontroli parlamentarnej nad postępami w modernizacji armii finansowanej z pożyczki SAFE. Wynik: 60 przeciw, 27 za.

Senatorowie koalicji rządzącej poparli jedynie poprawki nr 5 i 17 (gwarantujące spłatę długu poza minimalnym limitem wydatków MON), poprawkę nr 10 (rozszerzenie sprawozdawczości na Senat) oraz poprawkę nr 14 (osłona antykorupcyjna służb specjalnych). Ustawa została ostatecznie przyjęta w całości ze zmianami wynikającymi z tych czterech zaakceptowanych poprawek. Co ciekawe, ustawa procedowana jest bez pełnej informacji na temat zapisów umowy, która podpisywana jest już w UE. Polski interes nie jest zabezpieczony, mechanizm warunkowości będzie obowiązywać, a Parlament sprzeciwia się wprowadzeniu podstawowych mechanizmów kontrolnych.

Polski SAFE 0 %.

10 kwietnia 2026 r. prezydent Karol Nawrocki spotkał się z premierem Donaldem Tuskiem w sprawie propozycji „polskiego SAFE 0 proc.”, który miałby – według prezydenta - stanowić alternatywę dla unijnego programu. W spotkaniu wzięli też udział wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz i prezes NBP Adam Glapiński. Chodzi o przedstawioną przez prezydenta i prezesa NBP propozycję programu „polski SAFE 0 proc.”, który ma być - jak podkreślali - korzystną i efektywną alternatywą finansowaną z pomocą NBP dla unijnego programu SAFE. Prezydent mówił wówczas, że „SAFE 0 proc.” ma zagwarantować 185 mld zł, które „nie będą wiązać się z kredytem, zmianą sytuacji w UE, będą miały potrzebną polskim siłom zbrojnym elastyczność w wyborze sprzętu”. Ta alternatywa dla unijnego SAFE – mówił w środę Glapiński - „nie będzie wiązała się z żadnymi odsetkami finansowymi”. Dodał, że bank centralny nie planuje sfinansować propozycji z „żadnej części rezerw” NBP - gdyż ich przekazanie byłoby wbrew prawu - natomiast „środki, które zostaną wykreowane, zostaną przekazane tak, jak każe prawo” Funduszowi Wsparcia Sił Zbrojnych. Następnego dnia - w czwartek - Glapiński ponownie zaznaczył, że zaangażowanie NBP w „polski SAFE 0 proc.” będzie realizowane wyłącznie w granicach prawa i mandatu banku. Szef NBP dodał, że rezerwy banku centralnego, w tym złota, nie będą uszczuplane.Po spotkaniu w Pałacu Prezydenckim, konferencję zorganizował Zbigniew Bogucki, szef KPRP, który razem z doradcą społecznym prezydenta Leszkiem Skibą przedstawił założenia prezydenckiego projektu ustawy „Polski SAFE 0%”. Prezydent Karol Narocki skierował 10.03.2026 r. projekt ustawy wprowadzający Polski Safe 0%. Dzisiaj nie można się zachowywać, że „po nas choćby potop”, a mamy wrażenie, że właśnie tak rząd się zachowuje. Czyli zaciągnąć wielkie zobowiązanie, przypomnę, że to ponad 180 mld zł do roku 2070, i niech ktoś inny się o to martwi, niech to spłaca. To jest trudna sytuacja, nie ma tutaj decyzji pana prezydenta, ale jest alternatywa. (…) Ta pożyczka SAFE europejski ma być zaciągnięta w euro, nie mamy żadnego wpływu na to, jaki będzie kurs euro. Jaka będzie relacja złotówki do euro i te wyliczenia 180 mld zł jako kosztu tej pożyczki mogą się zwiększyć, więc zaciągamy coś, co do końca nie jest sprecyzowane i może być jeszcze większym obciążeniem — mówił Bogucki. Nie ma uszczuplenia rezerw, czyli nie spadnie ilość złota i wartość rezerw walutowych nie zostanie obniżona, czyli jest to bezpieczne rozwiązanie. Bez zadłużenia się budżetu państwa, bez konieczności wzięcia pożyczki, nie ma także odsetek ponieważ jest to wypłata zysku NBP— zaznaczył z kolei Skiba. Prof. Przemysław Czarnek, kandydat PiS na premiera, z trybuny sejmowej stanowczo skomentował decyzję marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego, który zapowiedział, że skierowany wczoraj do niego prezydencki projekt o „Polskim SAFE 0%” zostanie umieszczony w jego „zamrażarce” do czasu, a z głowa państwa podejmie decyzję ws. europejskiego SAFE.

Premier Donald Tusk i minister Andrzej Domański mówią, że w ustawie prezydenckiej nie ma pieniędzy, ale nie mówią, że Prezydent przedstawił sposób ich pozyskania z zysku NBP bez naruszania rezerw NBP— wskazał Zbigniew Bogucki w serwisie X.Jednocześnie nie chcą powiedzieć, że to w ich ustawie SAFE nie ma zapisanych pieniędzy, bo do tego potrzebna jest umowa, a oni nie mają ani umowy, ani nawet warunków tej umowy. Mają za to „pomysł”, żeby pożyczyć 43,7 miliarda euro tj. około 185 miliardów zł i spłacić 365 miliardów zł, czyli aż 180 miliardów zł kosztów pożyczki— dodał.